Artesis Hogeschool Antwerpen

Woordvoerders

Patricia Linden (patricia.linden@artesis.be)

Kris Peeters (kris.peeters@artesis.be)

Inleiding

Literaire vertalingen speelden en spelen een belangrijke rol in de interculturele uitwisseling, de beeldvorming over andere culturen in een bepaalde taal- en cultuurgemeenschap en de ontwikkeling van een nationale cultuur en identiteit.

Geen enkele literatuur bestaat onafhankelijk van andere literaturen. Elke literatuur is in mindere of meerdere mate een onlosmakelijk deel van de wereldliteratuur. Literaturen en hun auteurs worden voortdurend door andere literaturen beïnvloed en beïnvloeden op hun beurt weer andere. In deze context willen we de nadruk leggen op het feit dat er zonder vertaling nauwelijks sprake zou kunnen zijn van een wereldliteratuur. Maar niet elke vertaalde tekst wordt als vertaling waargenomen en vertaling op zich is geen eenduidig gedefinieerd product.

Hoe gaan teksten de grens over? Wat gebeurt er met hen? Hoever reiken de eigen grenzen van de tekst? Bestaat er een taalgrens en hoe uit zich dit in tekst en vertaling? Hoe overschrijdt de vertaling de grenzen van de tekst? Hoe creëert een vertaling nieuwe grenzen? Hoe nestelen (vertaalde) tekstfragmenten zich in andere teksten? Hoe herschrijven of recycleren representaties in linguïstische en andere media momenten of fragmenten van het (vertaalde) literaire werk?. Hoe vindt vertaalde culturele specificiteit haar weg in nieuwe vormen van intertekstualiteit of intermedialiteit? Wat gaat er verloren in het proces en is er winst? Hoe verhoudt zich de representatie van culturele specificiteit ten opzichte van nationale identiteit, religie, etniciteit? Wat gebeurt er met teksten die in zich reeds grenzen overschrijden? Welke beeldvorming kan aangewakkerd worden wanneer een tekst in een andere cultuur onthaald wordt? Hoe verbinden vertalingen culturen, maar kunnen zij ook voor wederzijds misbegrip zorgen?

Het onderzoekszwaartepunt Over de grenzen van de tekst. Literatuur en/in vertaling wil een koepel zijn voor onderzoeksvragen die raakpunten hebben met de boven genoemde probleemstelling.

Mogelijke onderzoeksthema’s

Mogelijke invalshoeken voor onderzoek binnen dit zwaartepunt omvatten:

• Vertaling en receptieonderzoek van Nederlandstalige en anderstalige literaire  bronteksten. Culturele dialoog in literatuur en de rol van vertaling en receptie in canoniseringsprocessen;
• Vertaling en culturele specificiteit, bv. schrappen van cultureel specifieke passages en weglatingen van tekstpassages. Representatie van culturele specificiteit in een andere cultuur en een anderstalige context;
• Vertaling van allerhande dubbelregisters: bv. diglossie, ironie, migrantenliteratuur en minderhedenliteratuur; literatuur met een brede registervariatie, dialecten;
• Vertaling en intertekstualiteit / intermedialiteit. De wijze waarop intertekstualiteit de culturele dialoog tussen literaturen incarneert (absorptieprocessen, afstotingsverschijnselen, exotisering, naturalisering, karikaturisering enz. en hun verband met vertaling);
• Vergelijkende studie van de vertaling van de Belgische en Europese literaire canon;
• Vergelijkende studie van de literaire vertaalpraxis in de belangrijkste Europese talen en culturen;
• Vertaalstrategieën: onderzoek en beschrijving van vertaalstrategieën in bovengenoemde context;
• Vertaaldiscours en literair discours.