Artesis Hogeschool Antwerpen

Annelies Van den Bogaert, annelies.vandenbogaert@artesis.be

Het proefschrift beoogt de studie van plaats en functie van de muziek in de Italiaanse hedendaagse roman via de analyse van een aantal hedendaagse prozawerken (na 1985) waarin de muziek een primordiale rol speelt. Muziek als ultieme expressievorm voor de personages, daar waar de taal ontoereikend is, muziek die aan de personages, zoals Schopenhauer het stelt in Die Welt als Wille und Vorstellung, het “Ding an sich” toont, muziek in zijn intrinsieke verbondenheid met stilte, muziek echter ook als oorzaak van de ondergang van de personages, in de “decadente” betekenis van het woord.

- De rol van de muziek in de filosofie van Arthur Schopenhauers Die Welt als Wille und Vorstellung, staat centraal in het theoretisch kader van het onderzoek. De muziek wordt hier beschouwd als de hoogste kunstvorm die verschilt van alle andere kunstvormen omdat ze niet langer de weergave is van een Idee, maar de rechtstreekse verklanking van de Wil zelf, zodat de muziek als enige de capaciteit heeft om het Ding-an-Sich kenbaar te maken.

- Andere voorbeelden van  secundaire literatuur van algemene werken die het verband tussen muziek en literatuur toelichten zijn o.a.

Frédérique Arroyas, La lecture musico-littéraire, Les presses de l’université de Montréal, 2001.

Jean-Louis Backès, Littérature et musique dans la France contemporaine,Les presses universitaires de Strasbourg, 2001.

Raphaël Célis, Littérature et musique, Facultés Universitaires Saint-Louis, 1982.

Anne Cluck, Literature and music, Brigham Young University Press. 

Christian Corre, Ecritures de la musique, PUF, 1996.

Roberto Favaro: La musica nel romanzo italiano del ‘900, Ricordi, Lucca , 2003.

Goehr , Lydia ; Taruskin, Richard. The imaginery museum of musical works: an essay in the philosophy of music,- 2 ed.. - New York , N.Y. : Oxford University Press, 2007

Kivy, Peter. Introduction to a philosophy of music,- Oxford : Clarendon 2002.

Lisciani-Petrini Enrica, Il suono incrinato, musica e filosofia nel primo Novecento, Einaudi, Torino, 2001.

Michela Meschini e Carla Carotenuto, Tra note e parole: Musica, lingua e letteratura, Longo, Ravenna, 2007.

François Sabatier, La musique dans la prose française, Fayard, 2004.

Steven Paul Scher, Music and text: critical inquiries, Cambridge University Press, 1992.

- Voor het samenstellen van het corpus werd er gezocht naar hedendaagse Italiaanse schrijvers voor wie de muziek een primordiale rol speelt in hun prozawerk. Als centrale schrijver fungeert Alessandro Baricco , die naast zijn literaire bezigheden zelf ook musicoloog en saxofonist is. Zijn monoloog Novecento vormt het centrale uitgangspunt aangezien de muziek in dit literaire werk aan verschillende betekenisbehoeften beantwoordt: ( o.a. illustratie van de hierboven vermelde filosofie van Schopenhauer, het Romantische “fin de siècle-beeld” van de muziek, muziek als fundamentele bestaansreden en ultiem expressiemiddel voor het hoofdpersonage, muziek als sterker expressiemiddel  dan taal, muziek als een poging om een verloren gegane eenheid te creëren, muziek ook als oorzaak voor de ondergang van het hoofdpersonage -het zich niet begrepen weten “lonely at the top”-)

- Naast Alessandro Baricco worden ook volgende schrijvers behandeld.

*Paola Capriolo, La grande Eulalia (muziek als enig mogelijke communicatiemiddel tussen de twee hoofdpersonages, muziek in zijn verwevenheid met stilte)

*Roberto Cotroneo, Presto con fuoco (Illustratie van Schopenhauers visie op de muziek, met letterlijke verwijzingen naar Die Welt als Wille und Vorstellung)

*Erri de Luca (klanken-muziek-stilte)

*Paolo Maurensig, Canone inverso (muziek als ultiem expressiemiddel, maar ook als rechtstreekse oorzaak van de ondergang van de hoofdpersonages, muziek eveneens als zoektocht naar harmonie, naar eenheid brengen waar verdeeldheid is –coincidentia oppositorum-)

*Giorgio Pressburger, I due gemelli