Artesis Hogeschool Antwerpen

Woordvoerder

Aline Remael (aline.remael@artesis.be)

Inleiding

Audiovisuele vertaling (AV) is bijna zo oud als de filmindustrie zelf. Als onderzoeksdomein binnen de vertaalwetenschap is de discipline echter relatief jong. Door de technische en economische evoluties kenmerkend voor de globalisering, verschuift de audiovisuele vertaling vandaag uit de marge van de vertaalwetenschap naar het centrum: teksten op papier worden ook in domeinen die niet tot de audiovisuele vertaling behoren of behoorden, verdrongen door elektronische teksten, beeldmateriaal en hybride tekstvormen. De grenzen tussen geschreven en gesproken teksten, of teksten die vertaald en/of geschreven worden om (in)gesproken te worden, vervagen.

Midden twintigste eeuw werden de Europese landen die AV gebruikten voor televisie en film, opgedeeld in ‘dubbinglanden’ en ‘ondertitellanden’. Het onderscheid bestaat nog vandaag, maar het vervaagt, mede door de opkomst van de dvd die beide vertaalvormen aanbiedt. Naast de klassieke vormen van audiovisuele vertaling, interlinguale ondertiteling en dubbing, hebben andere vormen aan terrein gewonnen, zowel in Europa als elders. De studie van de audiovisuele vertaling is door de nieuwe ontwikkelingen ook geglobaliseerd en heeft veel raakpunten met onderzoek naar mediatoegankelijkheid. Naast de twee klassieke vormen bestudeert men onder meer: boventiteling, voice-over, buitenbeeldse commentaren in vertaling, intralinguale ondertiteling (al dan niet voor doven en slechthorenden), audio-descriptie, fansubs en fandubs (gemaakt door amateurs op internet), game localization en vormen die raaklijnen hebben met andere disciplines zoals live-ondertitelen en de vertaling van audiovisueel materiaal op websites. Alle thema’s en methoden die aan bod komen binnen de vertaalwetenschap in het algemeen, worden bovendien ook binnen de AV bestudeerd evenals bepaalde onderzoeksmethodes, zoals logging, eye-tracking en het gebruik van digitale AV- corpora.

Onderzoeksdomeinen van het onderzoekszwaartepunt aan het Departement

Alle bovengenoemde vormen van audiovisuele vertaling kunnen zowel vanuit een nationaal als een internationaal perspectief bestudeerd worden. Vrijwel alle nieuwe vormen van AV hebben intussen een plaats veroverd op de Belgische markt. Dit betekent dat er een schat aan materiaal voorhanden is voor onderzoekers.

In onderzoek naar audiovisuele vertaling dringt een combinatie van een bepaalde AV-vorm met een of meerdere onderzoeksvragen zich op. De onderzoeksvragen moeten uiteraard door de onderzoeker zelf geformuleerd worden. Hieronder beperken wij ons tot de vormen van audiovisuele vertaling die vandaag tot de core business van de audiovisuele vertaling behoren en die dus in aanmerking komen voor onderzoek.

Bestudeerde AV-vormen

• ondertiteling, boventiteling, nasynchronisatie en voice-over in hun verschillende vormen: inter- en intralinguale OT, AV voor verschillende doelgroepen, voor verschillende dragers, in combinatie met andere vertaalvormen, in nieuwe locaties, met behulp van spraakherkenning;
• audio-descriptie op verschillende niveaus: het AD-script en deelproblemen, de AD-opname en deelproblemen.

Onderzoekstypes

• historisch onderzoek (is met name voor Vlaanderen nog niet gebeurd);
• productie-onderzoek (bv. de invloed van technologische ontwikkelingen op de productie van AV);
• onderzoek van specifieke vertaalproblemen binnen een AV- vorm;
• receptie-onderzoek;
• onderzoek naar de invloed van socio-economische evoluties op specifieke AV- vormen;
• de productie van Vlaamse en Nederlandse dvd’s met dubbing en de invloed van linguïstische varianten;
• de ontwikkeling van specifieke hybride AV-vormen.

AV-onderzoek is toegepast onderzoek bij uitstek, met een grote en heel concrete maatschappelijke relevantie. Van projecten mag verwacht worden dat zij deze maatschappelijke relevantie hoog in het vaandel dragen.