Artesis Hogeschool Antwerpen

Heleen Verlinde
heleenverlinde@gmail.com
promotor: Mark Goedkoop van PRé Consultants

Duurzaamheid wordt een almaar belangrijker gegeven in productontwikkeling. Levenscyclusanalyse (LCA) is een goede manier om de ‘duurzaamheidsfactor’ van een ontwerp te beoordelen, maar past niet in de dynamische wereld van productontwikkeling. De ontwikkeltijd wordt almaar korter. Bovendien worden de belangrijkste beslissingen voor ecodesign in de eerste fases van het ontwerpproces genomen, terwijl men voor een LCA juist veel informatie nodig heeft die men pas verwerft in latere fases. Deze contradictie kan opgelost worden door milieu-impactindicatoren te integreren in de vroege fases.

Milieu-impactindicatoren?
Een milieu-impactindicator is een tool om de ‘duurzaamheidsfactor’ van een ontwerp te bepalen. Het is de vertaling van een levenscyclusanalyse (LCA) in een eenvoudig te gebruiken eindscore. Deze eindscore is een getal dat de impact op het milieu van een materiaal, een verwerkingstechniek, transport... weergeeft. Deze eindscore maakt het de productontwikkelaar gemakkelijker de milieu-impact van zijn ontwerp in te schatten.

Onderzoeksvragen
Het uitgangspunt van dit onderzoek was na te gaan of de Openbare Vlaamse Afval Maatschappij (OVAM) met de EI 99 als milieu-impactindicator een goede keuze had gemaakt voor de Ecolizer, een ecodesigntool voor ontwerpers. Aanvullend werd ook de vraag gesteld of de Ecolizer dan wel een bruikbare tool is voor ontwerpers. Daarbij werd uitgegaan van enkele onderzoeksvragen:
• Welke systemen van milieu-impactindicatoren bestaan er wereldwijd?
• Welke zijn de theoretische achtergronden van deze systemen?
• Welke zijn de gelijkenissen en verschillen van deze modellen?
• Is EI 99 het beste systeem om in Vlaanderen – Europa te gebruiken?
• Kan de Ecolizer geoptimaliseerd worden om het gebruik door ontwerpers aan te moedigen?

Resultaten
Er werd in vergelijking gemaakt tussen 6 verschillende systemen: EPS 2000, EI 95, EI 99 (in 2 versies), EDIP 97 en Ecoscarcity 97. Deze 6 voldeden aan alle vooropgestelde criteria, namelijk dat ze zouden kunnen gebruikt worden in de Ecolizer. De analyse werd gestart vanuit de eindscores, omdat die het belangrijkste zijn voor de ontwerpers. Vervolgens werd ingegaan op de verschillende impactcategorieën aan de hand van cirkeldiagrammen, om deze dan in een laatste stap toe te passen in een case study.
Er werd besloten dat de EI 99 op dit moment inderdaad de meest aangewezen milieuimpactindicator is om te consulteren tijdens ontwerpopdrachten. De toepasbaarheid in Vlaanderen hangt vooral af van de scope en correctheid van de databank die gebruikt wordt.
In de praktijk wordt deze tool echter weinig gebruikt. Dit heeft te maken met het feit dat ecodesign slechts een van de vele aspecten is waar rekening mee gehouden moet worden en bovendien blijft de time-to-market dalen. Dit resulteert dus in het feit dat er weinig tijd is om ecodesign te integreren in een productontwerp. Bovendien wees een experiment uit dat de meerderheid van de studenten productontwikkeling de Ecolizer niet goed begrijpt (zonder voorkennis) en deze niet handig is in gebruik. Hieruit werd besloten dat er 3 punten van verbetering zijn om het gebruik en de transparantie te optimaliseren: intuïtief gebruik, visuele aantrekkelijkheid en toegankelijkheid.

Vernieuwend?
Het vernieuwende in dit onderzoek situeert zich hoofdzakelijk in de nieuwe visuele voorstelling om de methodes te kunnen vergelijken, namelijk de cirkeldiagrammen, en de impactcategorieën waaruit deze zijn samengesteld. Dit is nooit eerder in de literatuur gerapporteerd.