Artesis Hogeschool Antwerpen

the utility of an existing multidisciplinary design methodology

Jan Bergen
bergenjan@hotmail.com
Promotor: Wouter Ulburghs, OVAM

Deze Design Research Masterproef in de Productontwikkeling werd uitgevoerd door Jan Bergen in het academiejaar 2008-2009.
Het onderzoek handelt over het nut van een multidisciplinaire ontwerpmethodologie, waarin consequent ecodesignmethoden en -tools werden geïntegreerd, bij het integreren van ecodesign in ontwerponderwijs. Een voorbeeld hiervan werd opgesteld door Verhulst et al. in 2006. Zij integreerden de internationaal erkende ecodesign roadmap van Brezet et al. (1997) in de multidisciplinaire ontwerpmethodologie van Verhaert uit 2003. Deze Masterproef was gericht op het identificeren van het effect van deze integratie op het ontwerpproces en -resultaat van studenten.

Literatuurstudie
Ontwerpers hebben een beduidende invloed op duurzame ontwikkeling door de (ecologische) beslissingen die ze in de vroege fasen van het productontwikkelingsproces nemen. Om ontwerpers voor te bereiden op deze belangrijke rol als schakel tussen de wereld van productie en die van consumptie, dient ecologisch ontwerpen (ecodesign) reeds in het ontwerponderwijs te worden geïntegreerd.

In literatuur werden al een aantal maatregelen die deze integratie van ecodesign in ontwerponderwijs bevorderen, geïdentificeerd. Deze maatregelen werden door de onderzoeker gegroepeerd in 4 overkoepelende factoren:

    - Steun van het instituut en onderwijzend personeel
    - Opzet van cursussen en opdrachten
    - Informatie en informatie-management
    - Ontwerptoolkeuze en -ontwerp

In dit onderzoeksproject wordt echter een vijfde factor voorgesteld:

    - De integratie van ecodesign in bestaande ontwerpmethodologie

In huidige multidisciplinaire ontwerpmethodologie is ecologie nauwelijks geïntegreerd. Juist door deze integratie kan betere integratie van ecodesign in ontwerponderwijs worden bewerkstelligt

Onderzoeksopzet 
Het onderzoek naar het effect van de eco-geïmplementeerde ontwerpmethodologie werd uitgevoerd op 37 studenten tijdens een 12 weken durende ontwerpopdracht in de derde Bachelor Productontwikkeling. De helft van de studenten kregen de eco-geïmplemeteerde methodologie door Verhulst et al., terwijl de andere helft van de studenten werkte met de “klassieke” methodologie van Verhaert.
Om de toepassing van deze methodologieën te motiveren en bevorderen, werd een overzichtelijk hulpmiddel opgesteld, waarbij de  methodologieën samengevat werden voorgesteld met compactheid en toegankelijkheid als aandachtspunten.
Attitude van de studenten t.o.v ecodesign en methodologie werd gemeten voor en na de ontwerpopdracht, het ontwerpproces werd dagelijks gemonitored en een aantal ontwerpresultaten werden geanalyseerd naar ecologische impact. Groepsinterviews werden georganiseerd om resultaten te ondersteunen.

Resultaten en conclusies
Inzake de attitude tegenover ontwerpmethodologie en ecodesignmethoden en -tools 

Studenten geloven sterker in ecodesignmethoden en -tools als middel om ecologische ontwerpresultaten te bekomen. De overtuiging dat “klassieke” ontwerpmethodologie betere resultaten oplevert daalt echter. De studenten appreciëren “klassieke” ontwerpmethodologie meer voor de integrale aanpak van ontwerpen (door de integratie van ecologie) en methoden en tools (door de concrete output van ecodesigntools), terwijl het gestructureerde karakter van bestaande ontwerpmethodologie moet inboeten aan populariteit.

Inzake het gebruik van (eco)designtools

Door het werken met een eco-geïmplementeerde ontwerpmethodologie gaan meer studenten consequent en zelfstandig en een grotere variatie aan  ecodesigntools toepassen. Dit levert in de meeste gevallen een betere en meer diepgaande ecodesign strategie op vóór de materialisatiefasen. Dit gaat echter ten koste van de toepassing van “klassieke ontwerptools.

Inzake het gebruik van informatiebronnen

Ook bij het zoeken naar informatie inzake ecologische aspecten van ontwerpen, is er een positieve evolutie zichtbaar. Studenten gaan gerichter en vaker op zoek naar deze informatie, en passen deze ook toe in hun ontwerpproces.

Inzake het ontwerpresultaat

Het toepassen van ecodesignmethoden en -tools en het volgen van de eco-geïmplementeerde methodologie lijkt binnen de geteste ontwerpopdracht niet noodzakelijk te leiden tot ecologischere resultaten. We zien echter wel verschillen. Studenten die de eco-geïmplementeerde methodologie volgen, concentreren zich meer op specifiek ecologische verbeteropties (bv. end-of-lifeprocessen, gerecycleerde materialen) en halen minder ecologisch voordeel uit strategiëen die sterk gelinkt zijn aan economische en technologische ontwerpaspecten, eerder analoog met het verschil dat we zien in aandacht voor de respectievelijke aspecten tijdens het ontwerpproces.